Αφορμή για τη σύνταξη αυτών των λίγων γραμμών ήταν ένα μπαράζ δημοσιευμάτων (ενδεικτικά αναφέρω άρθρα στις 24 Ιανουαρίου 2010 της κας Ρούλας Παππά-Σουλούνια στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία και του κου Λουκόπουλου στο Έθνος της Κυριακής).

Η χορήγηση υποκαταστάτων σε ανθρώπους που έκαναν ή κάνουν χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι θεραπεία ψυχικής νόσου. Αν απομακρυνθούμε από τις κοινωνικές διακρίσεις και το στίγμα της ασθένειας, ας ακούσουμε τις λέξεις που χρησιμοποιούμε: ναρκομανής = δηλαδή κάποιος που διακατέχεται από μανία για ναρκωτικά, διαβητικός = κάποιος που πάσχει από διαβήτη, καρκινοπαθής = κάποιος που πάσχει από καρκίνο, λεπρός = που φέρει την ιδιότητα (ασθένεια) της λέπρας. Φαντασθείτε το διαβητικό να τον ονομάζαμε σακχαρομανή! Προδίδουν οι λέξεις το χαρακτηρισμό που θέλουμε να περάσουμε στο συνομιλητή μας. Όταν στα μέσα της δεκαετίας του ’80 εργαζόμουν σε ένα από τα μεγάλα αθηναϊκά περιφερειακά κέντρα αιμοδοσίας και δοκιμάζαμε τους νέους ποιοτικούς προσδιορισμούς για το AIDS, (αλήθεια πόσα ονόματα αλλάξαμε για να μάθουμε την ομάδα ιων – HTLV-III, LAV, HIV), ανακάλυπτα μαζί με την εξειδίκευση των προσδιορισμών και την κοινωνική διάσταση της ασθένειας. Οι αιμορροφιλικοί μολύνθηκαν από παράγωγα αίματος (παθητικά), οι ομοφυλόφιλοι άνδρες προσέβαλλαν τους ερωτικούς τους συντρόφους ή προσβλήθηκαν με βάση την επιλογή τρόπου ζωής κι άσκησης θεμελιωδών τους δικαιωμάτων. Σήμερα κανείς πια δε σκέφτεται ποιός χρήζει νοσηλείας και θεραπείας. Η απάντηση είναι μια: όλοι! Κανείς δεν αναλογίζεται το κόστος της θεραπείας στην Ελλάδα της Ευρώπης των 27. Αλλά ακόμα και σήμερα η Αφρική δεν έχει πρόσβαση στη μοντέρνα θεραπεία.

Πρέπει λοιπόν να φροντίζουμε αυτούς με τη «μανία» και την εξάρτηση από ουσίες; Οφείλουμε να πληρώνουμε εμείς την ακριβή και συνεχή θεραπεία τους; Κι αν δε συμμορφώνονται με τη θεραπεία, να τους τη σταματάμε; Μπορούμε να δίνουμε πρόσβαση στο 1/10 μόλις όλων όσοι θα μπορούσαν και θέλουν να ζουν καλύτερα και περισσότερο με το πρόβλημά τους; Και οι υπόλοιποι 9 στους 10; Η χρωματισμένη ή κατευθυνόμενη κουλτούρα (πράσινη, μπλε, αριστερή, δεξιά) «κολλάει» σ’ αυτό που αποκαλέστηκε state capitalism (κρατικός καπιταλισμός) και ορίζει «ασφαλή» κρατικά μονοπώλια. Φυσικά και το κράτος μπορεί και πρέπει να προσφέρει χρόνια θεραπεία. Η χρόνια θεραπεία κοστίζει πολύ για κάθε άνθρωπο που εξαρτάται από τέτοιες ουσίες. Αυτό που είναι άγνωστο είναι ότι η έλλειψη χορήγησης τέτοιας μορφής θεραπείας κοστίζει πολλαπλάσια περισσότερο από τη χορήγηση υποκαταστάτων.

Πολλά έχουν γραφτεί και ειπωθεί για τη θεραπεία με μεθαδόνη. Είναι χρήσιμο να γνωρίζει κανείς ότι η μεθαδόνη εμπεριέχεται στις 27 (μόλις!) φαρμακευτικές κατηγορίες σκευασμάτων απολύτως απαραίτητα σε κάθε σύστημα υγείας, σύμφωνα με την ΠΟΥ. Στην Ελλάδα, ένα κρατικό μονοπώλιο (ΟΚΑΝΑ) τη χορηγεί χωρίς κοινές προδιαγραφές και σταματά να τη χορηγεί όταν «υποτροπιάζει» ο ασθενής! Μακάρι το μοντέλο του ΟΚΑΝΑ να είχε εφαρμοστεί σε κάθε χορήγηση φαρμάκων στον Έλληνα ασθενή. Τότε το κόστος της πολυφαρμακίας και της φαρμακευτικής δαπάνης για τα κρατικά ασφαλιστικά μας ταμεία θα είχε μειωθεί πάρα πολύ και κάθε συνταγή θα εκτελούνταν, αλλά θα πληρωνόταν μόνο αν ο ασθενής αποδεδειγμένα θα χρησιμοποιούσε τα φάρμακά του και θα συμμορφωνόταν πλήρως στις θεραπευτικές οδηγίες του θεράποντα ιατρού.

Ας αφήσουμε τις συγκρίσεις κι ας επικεντρωθούμε σε κοινές διαπιστώσεις. Θέλουμε να θεραπεύουμε όλους τους ανθρώπους που έχουν εξαρτήσεις (αλκοόλ, ουσίες, internet, τυχερά παιχνίδια, κλπ). Το κόστος της θεραπείας καλύπτεται πλήρως σε όλα τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας και η ίση και καθολική πρόσβαση στη θεραπεία θεωρείται δεδομένη. Ο τρόπος διαχείρισης της θεραπείας από το κάθε σύστημα διαφέρει. Εμείς δεν πετύχαμε στο να καλύψουμε αυτά που συμφωνούμε ότι πρέπει να κάνουμε. Είναι σημαντικό το γεγονός το ότι μένουν απλήρωτοι οι εργαζόμενοι, ότι δε δημιουργούνται νέες κρατικές δομές και ότι ο ΟΚΑΝΑ δεν μπορεί να εκπληρώσει, όσα του χρέωσαν να κάνει. Είναι όμως εξίσου σημαντικό να αναγνωρίσουμε το δίκαιο χρόνιο παράπονο του αποκλεισμού – λόγω συνθηκών – μεγάλου μέρους ανθρώπων που επιθυμούν να αποδεσμευτούν από την εξάρτησή τους και που η αδυναμία εκπλήρωσης της συνειδητής τους απόφασης, κυριολεκτικά τους σκοτώνει. Το εξαγγελθέν άνοιγμα του κρατικού μονοπωλίου μπορεί να γίνει άμεσα, σωστά και δίκαια για τους ασθενείς, αρκεί να είναι ποιοτικά σωστό, να εξασφαλίζει την άμεση και ίση πρόσβαση και να προβλέπει το αληθινό κόστος της θεραπείας, σαν ατομικό δικαίωμα και σαν κοινωνικό αγαθό.

Ένα τέτοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να συμπεριλάβει ιατρούς ΕΣΥ και ιδιώτες ιατρούς, ένα κοινό λογισμικό κοινό για όσους συνταγογραφούν, ελέγχουν και πληρώνουν με τον ΟΚΑΝΑ να εξασφαλίζει την ίση μεταχείριση, την ισότητα στην πρόσβαση και τις ποιοτικές σταθερές. Το συνολικό κόστος υγείας αλλά και το κοινωνικό κόστος μιας τέτοιας απόφασης θα ήταν κατά πολύ μικρότερο απ’ ό,τι ζούμε σήμερα και έχει εκτενώς υπολογισθεί σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Πόσο ακόμα θα κλείνουμε τα μάτια;